palette
بررسی توسعه کالبدی شهرها با استفاده از مدل‌های کمی آنتروپی شانون، هلدرن و موران (مورد پژوهی: شهر کاشمر)

چکیده

شهر پدیده­ای است که به واسطه فعالیت­های انسانی و طبیعی مدام در حال تغییر در ابعاد مختلف است. تغییرات ابعاد کالبدی شهر دارای اهمیت بالایی است که در دو الگوي اصلي پراكنده و  فشرده رخ می­دهد. هدف این پژوهش شناخت پایداری یا ناپایداری الگوی توسعه کالبدی شهر کاشمر می­باشد. روش تحقیق مورد استفاده توصيفي- تحليلي است. برای سنجش رشد كالبدي شهر، مدل­هاي كمی ضريب آنتروپي شانون، موران و هلدرن استفاده شده است. همچنین جهت تحليل الگوي فضايي پارامترهاي رشد شهري از تكنيك اتوكروليشن فضايي استفاده ­گردیده است. نتايج نشان مي­دهد كه کاشمر از نظر رشد کالبدی، طی بیست سال اخیر، با رشد نسبتا نامناسب و ناکارآمد روبه­رو بوده است. چنانكه مي­توان الگوي رشد پراكنده يا گسترش افقي بي­رويه را براي اين شهر متصور شد. ضریب آنتروپی ­شانون برای سال­های 1380 و 1390 به ترتیب 36598/1 و 36731/1 می­باشد که نشان از رشد افقی طی یک دهه است. همچنین نتایج مدل هلدرن نشان ­می­دهد که طی دوره مذکور، از مساحتی که به پهنه شهر کاشمر اضافه گردیده است، از مجموع صددرصد افزایش، 45 درصد ناشی از افزایش جمعیت بوده است و 54 درصد ناشی از افزایش سرانه کل شهری که نشان از ناپایداری است. نتایج اتوکرولیشن فضایی برای چهار متغیر جمعیت، خانوار، واحد مسکونی و تراکم نیز نشان می­دهد که بیشترین عدد شاخص موران مربوط به تراکم به عنوان یکی از مهم­ترین عوامل در نحوه توسعه شهر است و نشانگر توزیع خوشه­ای و نرمال نبودن توزیع این متغیر در پهنه شهر است. پایین­ترین شاخص نیز مربوط به خانوار است که به طور نسبی دارای توزیع نرمال­تری است.

واژگان کلیدی
الگوي رشد كالبدي شهر، پراكندگي شهري، توسعه پايدار، توسعه پايدار، شهر فشرده، کاشمر.

منابع و مآخذ مقاله

-باقری، غ.ر.، 1380. طرح‌ توسعه‌ فیزیکی‌ شهری‌ (نمونه‌ شهر مصیری‌)، پایان‌نامه جهت اخد درجه کارشناسی-ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشکده مهندسی معماری، دانشگاه‌ علم‌ و صنعت‌ تهران‌.

-تقوایی، م. و سرائی، م.ح.، 1383. گسترش افقی شهرها و ظرفیت‌های موجود زمین (مورد شهر یزد)، تحقیقات جغرافیایی، شماره 73، ص 187-210.

-حبیبی، س.م.، 1375. از شار تا شهر، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 268 ص.

-حقیقت نائینی، غ.ر.، 1389. انگاره طراحی فرم شهری پایدار و شهر تاریخ، مطالعه موردی: بررسی سکونتگاه‌های حوزه بیابانی استان اصفهان، دو فصلنامه دانشگاه هنر، شماره 3، ص 41-56.

-حکمت‌نیا، ح. و موسوی، م.ن.، 1385. کاربرد مدل در جغرافیا با تاکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، انتشارات علم نوین، یزد، 320 ص.

-پاتر، ر.ب. و سلی لوید، ا.، 1384. شهر در جهان در حال توسعه، ترجمه: کیومرث ایراندوست، مهدی دهقان منشادی و میترا احمدی، تهران، انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، 361 ص.

-رهنما، م.ر. و عباس زاده، غ.ر.، 1387. اصول، مباني و مدل‌هاي سنجش فرم کالبدي شهر، گروه پژوهشي مطالعات شهري و منطقه‌اي، انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد، 184 ص.

-سیف الدینی، ف.، زیاری، ک.ا.، پوراحمد، ا. و نیک پور، ع.، 1391. تبیین پراکنش و فشردگی فرم شهری در آمل با رویکرد فرم شهری پایدار، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 80، ص 155-176.

-شیعه، ا.، 1388. مقدمه‌ای بر مبانی برنامه‌ریزی شهری، چاپ بیست و چهارم، تهران، انتشارات دانشگاه علم و صنعت، 226 ص.

-شوای، ف.، 1385. شهرسازی تخیلات و واقعیت، ترجمه محسن حبیبی، انتشارات دانشگاه تهران، 458 ص.

-طرح آمایش استان خراسان رضوی، مصوب سال 1387. معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان رضوی.

-طرح جامع شهر کاشمر، 1376. سازمان مسکن و شهرسازی خراسان، جلد 2.

-عسگری، ع.، رازانی، ا. و رخشانی، پ.، 1381. برنامه-ريزی کاربری اراضی شهرها (سيستم‌ها و مدل‌ها)، تهران، انتشارات نور علم، 136 ص.

-مثنوی، م.ر.، 1381. توسعه پایدار و پارادایم‌های جدید توسعه شهری: شهر فشرده و شهر گسترده، دوره 29، ص 89-104.

-مشهدیزاده دهاقانی، ن.، 1383. تحلیلی بر برنامه‌ریزی شهری در ایران، ویرایش پنجم، تهران، انتشارات دانشگاه علم و صنعت، 694 ص.

-هاشمی، ح.، عزیزی‌فروتقه، ح.، هاشمی، س.ح.، سالاری‌خیابانی، م. و آقایی‌میبدی، م.، 1384. جغرافیای شهرستان کاشمر، انتشارات ضریح آفتاب، مشهد، 160 ص.

-Anderson,W.P., Kanaroglou, P.S. and Miller, E.J., 1996. Urban form, energy and the environment: a review of issues, evidence and policy, Urban Studies, v. 33, p. 7-35.

-Barnes, K.B., Morgan III, J.M., Roberge, M.C. and Lowe, S., 2001. causes and consequences of urban Growth and sprawl Cambridge, Harvard University.

-Jhonson, E.A.J., 1998. The Organization of Space in Development Countries, Harvard university press.

Elkin, T., McLaren, D. and Hillman, M., 1991. Reviving the City: towards sustainable urban development, Friends of the Earth, London.

-Ewing, R., 2002. Is Los Angelesstyle sprawl desirable?, Journal of the American Planning Association, v. 63(1), p. 107-125.

-Galster, G., Hanson, R., Ratcliffe, M.R., Wolman, H., Coleman, S. and Freihage, J., 2001. Wrestling sprawl to the ground: defining and measuring an elusive concept. Housing policy debate, v. 12(4), p. 681-717.

-Habibi, S. and Asadi, N., 2001. (Causes, results and methods of controlling urban sprawl), Internationals Conference on Green Buildings and Sustainable Cities, v. 133-141.

-Hess, G.R., 2001. Just what is sprawl, Anyway? Carolina Planning, a journal of the University of North Carolina Department of City and Regional Planning, v. 26(2), p. 11-26.

-http://www.unhabitat. org.

-Huang, J., Lu, X. and Jeffery, M., 2007. A Global Comparative analysis of urban form: Applying spatial metrics and remote sensing, Landscape and Urban Planning, v. 82, p. 184-197.

-Norman, J., MacLean, H. and Kennedy, C., 2006. Comparing High and Low Residential density, Journal of Urban Planning and Development.

-Piser, R., 2006. Decomposing urban sprawl, Town Planning Review 72(3).

-Tsai, Y.H., 2005. Quantifying urban form: compactness versus' sprawl'. Urban studies, v. 42(1), p. 141-161.

-UN human settlement program, 2004. www.Unhabitat.org.

-Zhang, B., 2004. Study on urban growth management in China. Xinhua, Beijing.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.