palette
بررسی ماهیت تربیتی تفکر انتقادی از دیدگاه اسلام و پساساختارگرایی
طیبه ماهروزاده, بتول شاهی

چکیده

هدف پژوهش حاضر تبیین تفکر انتقادی در تعلیم و تربیت از دیدگاه اسلام و پساساختارگرایی و مقایسه این دو رویکرد بوده است. هم­چنین به سوالات پژوهش درباره ماهیت تفکر انتقادی، روش­های پرورش تفکر انتقادی، موانع رشد تفکر انتقادی و وجوه تمایز و افتراق تفکر انتقادی از دیدگاه اسلام و پساساختارگرایی پاسخ داده شد. روش پژوهش از نوع توصیفی-کاربردی با ماهیت کیفی است. پژوهش به شیوه مقایسه­ای و به صورت برودی انجام شده است. در نظر پساساختارگرایان حقیقت ساخته گفتمان­ها و حاصل روابط قدرت است. معرفت­شناسی پساساختارگرایی مبتنی بر کثرت­گرایی، ساختارشکنی، تمرکززدایی از عقل، رد دوگانگی و توجه به زبان در ساخت دانش و حقیقت است. در اسلام حقیقت مطلق سرچشمه خلق است. و انسان کاشف حقیقت می­باشد. تفکر انتقادی پساساختارگرا بر تحقق خود، توجه به سایر فرهنگ­ها و گفتمان­ها، نگرش تکثرگرایی فرهنگی و معرفت­شناختی مبتنی است. روش تربیت تفکر انتقادی شامل تحلیل گفتمان، ساختارشکنی، روش تعاملی و مشارکتی، خواندن نقادانه و استفاده از متن است. تفکر انتقادی در اسلام مبتنی بر پرورش عقل نظری و عملی است. روش­های تربیت تفکر انتقادی شامل خردورزی، تجربه­اندوزی، مناظره، مباحثه، پرسشگری و شرح صدر است. به­طور کلی تفکر انتقادی در اسلام با محوریت انسان و در جهت نیل به اهداف غایی اسلام است، در حالی­که پساساختارگرایان انسان را وسیله اصلاح ساختارها دانسته و هدف، تربیت شهروندی  ساختارشکن است. در حقیقت می­توان گفت تفکر پساساختارگرا با نقد فراروایت­ها و ایدئولوژی­ها، با اندیشه اسلامی در تضاد است و تفکر انتقادی در اسلام، در چهار چوب اصل قیاس­ناپذیری برخی احکام و معارف دینی قابل قبول است.

واژگان کلیدی
تفکر، تفکر انتقادی، تعلیم و تربیت، پساساختارگرایی، اسلام

منابع و مآخذ مقاله

قرآن کریم، ترجمه محمد مهدی فولادوند (١۳۷۸). تهران: وزارت آموزش و پرورش

اسدی، فاطمه، (١۳۸۶) ضرورت تفکر انتقادی و نقد و بررسی آن در مدارس متوسطه تهران، دانشگاه الزهرا (س)

باقری، خسرو (١۳۸۷)، درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، انتشارات علمی و فرهنگی

بهشتی، سعید (1389)، تربیت عقلانی از منظر امام علی (ع)، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه تربیت مدرس

جهانی، جعفر (١۳۸۰)، نقد و بررسی مبانی فلسفی الگوی آموزش تفکر انتقادی لیپمن، دانشگاه تهران

جمالی، نصرت الله (1389)، روش گفتمان یا مناظره، قم، مهدیه

خمینی، سید روح الله (١۳۷1)، شرح چهل حدیث، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ سوم

دشتی، زهرا (١۳۸۴) مبانی معرفت‌شناسی پساساختارگرایی و نقد دلالت‌های تربیتی آن، دانشگاه تربیت مدرس

دایک، تئون ای، وان (١۳۸٢) گفتمان، ترجمه: گروه مترجمان، ویراستار مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

سولومون، رابرت ک (١۳۷۹)، فلسفه اروپایی: از نیمه دوم قرن ١۸ تا واپسین دهه قرن ٢۰. طلوع و افول خود/ترجمه محمد سعید حنایی کاشانی، تهران: قصیده

شريعتمداري، علي (١۳82)، پرورش تفكر، تهران، انتشارات پژوهش ابنسينا.

شريعتمداري، علي (1371)، "فلسفه"، مسائل فلسفی، مکتب‌های فلسفی و مبانی علوم، پچاپ چهارم، تهران جهاد دانشگاهی.

شعباني، حسن، (١۳۸٢ ) روش تدريس پيشرفته (آموزش مهارت‌ها و راهبردهاي تفكر)، تهران، انتشارات سمت

طباطبایی، محمد حسین (١۳۹١ ق/١۹۷٢م )، المیزان فی تفسیر المیزان، بیروت: منشورات الاعلی المطبوعات

فرمهيني فراهاني، محسن (١۳۷۸)، فرهنگ توصيفي علوم تربيتي، تهران، انتشارات اسرار دانش

فلسفی، محمد تقی (1368)، الحدیث، روایات تربیتی، ج 1، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

گوتک، جرال دال (١۳۸۰) مکاتب فلسفی و آرا تربیتی، ترجمه محمد جعفر پاک سرشت، تهران: سمت

مطهری، مرتضی (١۳۶1) انسان کامل، چاپ بیستم، انتشارات صدرا

مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1379)، ج 2، ترجمه موسی خسروی، انتشارات اسلامیه، تهران

میلر، جان، (1383) آموزش و پرورش و روح. ترجمه مهرمحمدی. نشر فراشناختی اندیشه. تهران

نوذری چگینی، (١۳۸5) بررسی مفهوم و جایگاه تفکر انتقادی در کتاب فارسی سال اول دوره راهنمایی تحصیلی، دانشگاه پیام نور واحد خوی

هارلند، ریچارد (١۳۸۰)، «ابرساختگرایی: فلسفه ساختارگرایی و پساساختارگرایی»، ترجمه فرزاد سجودی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، حوزه هنری.

Aggarwal, J. C. (1997). Essentials OF Examination New Delhi, vikas publishing House

Ennis, R. (1996). Critical Thinking, (Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.

Beyer. B. K (1985), Critical thinking, social education, pp. 270-276

Fathhullah, Mohammad Hussain (2003),”Islam The Religion of Dialogue” Beirut, Almalak Edition

Fisher. A (2001), Critical thinking, an introduction, the university press of Cambridge, Http://www.Cambridge.org.

Sansanwal, D. N. (1995).”Multiple Models of Teaching for Education “New Delhi, vikas publishing House”

Stella, Cottrell(2005).”Critical Thinking Skills”, Developing Effective Analysis and Argument, palgrave, Macmillan.

Joyee, B. and weil, M, (1986). ”Models of Teaching”Third Edition, NewJersey, prentice-Hall

Vkell, A (1989).” Curriculum Theory and Practice”, third Edition. London ,Paul chapman.

Moon, Jennifer (2008). ’critical Thinking An Exploration of Theory and Practice, RoutldegeFalmer,Taylor& Francis Group ,London & New York.

Walsh, D. and Pual, R. (1988). The goal of critical thinking: from educational ideal to

educational reality. Washington, D.C.: American Federation of Teachers.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.