palette
واکاوی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و توسعه کژکارکردی‌های آموزشی عالی در ایران
علیرضا مطلبی‌فرد, حمیدرضا آراسته, عبدالرحیم نوه ابراهیم, بیژن عبدالهی

چکیده

بر اساس نتایج تحقیقات انجام شده، آموزش عالی ایران در انجام مؤثر کارکردهای خود ناموفق بوده و دچارکژکارکردی‌هایی شده است. این کژکارکردی‌ها تحت تأثیر عوامل متعددی شکل می‌گیرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری کژکارکردی‌های آموزش عالی و در چارچوب رویکرد کیفی و تحلیل محتوا صورت گرفته است. جامعه پژوهش شامل کلیه اساتید و دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های دولتی می‌باشد، نمونه‌گیری در این پژوهش بر اساس منطق نمونه‌گیری در روش‌های کیفی به‌صورت هدف‌مند و با استفاده از روش نمونه‌گیری ملاك‌محور و شبكه‌اي انجام شده است. تعداد اطلاع‌رسان‌های پژوهش بر مبنای اصل اشباع در تحقیقات کیفی شامل 28 نفر می‌باشد و از دانشگاه‌های خوارزمی، شهید بهشتی، تهران، تربیت مدرس و صنعتی شریف، تبریز، مشهد و مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی انتخاب شده‌اند. اطلاعات مورد نیاز برای تحقیق با استفاده از مصاحبه‌ آزاد جمع‌آوری شده‌اند. تجزیه و تحلیل اطلاعات به‌دست آمده از مصاحبه‌ها در چند مرحله و با استفاده از راهبرد تحليل مضموني صورت گرفت. براي حصول اطمينان از اعتبار نتايج از ممیزی همگنان و بازبيني اعضا استفاده شده است. نتایج به‌دست آمده از پژوهش نشان داد که عوامل مؤثر بر شکل‌گیری کژکارکردی‌های آموزش عالی را می‌توان در 10 مقوله اصلی و 36 زیرمقوله طبقه‌بندی نمود.

واژگان کلیدی
هنجارهای علمی، کارکرد و کژکارکردی دانشگاهی-فرهنگ دانشگاهی-آموزش عالی.

منابع و مآخذ مقاله

آراسته، حمیدرضا (1386). ویژگی‌ها و فعالیت‌های رئیسیان دانشگاه‌ها در ایران: مسائل و راه‌حل‌ها. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، شماره 45، صفحه 32-57.

آراسته، حمیدرضا (1382). مدیریت در دانشگاه‌های وابسته به وزارت علوم تحقیقات و فناوری: چالش‌ها و کاستی‌ها. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، شماره 21 و 22، صفحه 42-60.

آراسته، حمیدرضا، معماری، سعیده (1390). بررسی عوامل بنیادی مدیریت دانش در محیط‌های دانشگاهی: مطالعه‌ای موردی. فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی، دوره 3، شماره 2-3.

اﺳﻤﺎﻋﻴﻠﻲ، میترا، یمنی دوزجی، محمد، حاجی حسینی، حجت اله، ﻛﻴﺎﻣﻨﺶ، علیرضا (1390). وﺿﻌﻴﺖ ارﺗﺒﺎط داﻧﺸﻜﺪه‌ﻫﺎي ﻓﻨﻲ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ داﻧﺸﮕﺎه‌های دوﻟﺘﻲ ﺗﻬﺮان ﺑﺎ ﺻﻨﻌﺖ در ﭼﺎرﭼﻮب ﻧﻈﺎم ﻣﻠﻲ ﻧﻮآوري. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، شماره 59، صفحه 27-46.

افشار، لیلا، نعمتی، علی (1389). حریم خصوصی در پژوهش‌های معطوف به انسان بر مبنای آموزه‌های اسلامی. فصلنامه راهبرد فرهنگ، سال 2، شماره 8 و 9، صفحه 60-74.

ایمانی، صدف، یعقوبی، ابوالقاسم، یوسف‌زاده، محمدرضا، ویسی، سعید، محققی، حسین (1394). رابطه برنامه درسي پنهان با تحليل رفتگي آموزشي دانشجويان دانشگاه بوعلي سينا همدان. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، سال 12، دوره 2، شماره 18، صفحه 29 الی 41.

باقری نژاد، جعفر (1387). داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ اﻳﺮان در ﻓﺮایند گذر در عصر دانش و ﻧﻮآوري. مجله صنعت و دانشگاه، سال 1، شماره 1، صفحه 1-12.

بزرگ، حمیده، خاکباز، عظیمه سادات (1392). استاد راهنمای پنهان: برنامه درسی برآمده از تعامل استاد راهنما و دانشجو در پايان‌نامه‌های کارشناسی ارشد. پژوهش در برنامه‌ريزي درسي، سال 10، دوره 2، شماره 9، صفحه 38-50.

بریمانی، ابوالقاسم، محمد، صالحی، صادقی، محمدرضا (1390). بررسي عوامل مؤثر بر بهبود كيفيت آموزش عالي در دوره تحصيلات تكميلي از دیدگاه دانشجویان تحصيلات تکمیلی. فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی، سال 2، شماره 4، صفحه52-70.

برهانی، فریبا، الحانی، فاطمه، محمدی، عیسی، عباس‌زاده، عباس (1389). درک دانشجویان پرستاری از موانع کسب اخلاق حرفه‌ای: یک تحقیق کیفی. گام‌های توسعه در آموزش پزشکی، دوره 8، شماره 1، صفحه 67-80.

توکل، محمد (1378). وضعیت آموزش عالی در ایران: واقعیت‌ها و چالش‌ها. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، شماره 18، صفحه 1-26.

توفیقی داریانی، جعفر (1388). ﺿﺮورت ارﺗﻘﺎي ﻛﻴﻔﻴﺖ در آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ اﻳﺮان. ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺻﻨﻌﺖ و داﻧﺸﮕﺎه، ﺳﺎل 2، شماره 5 و 6، صفحه 5-12.

ثابتی، مریم، همایون سپهر، محمد، احمدی، فخرالدین (1393). نقش آموزش عالي در توسعه ملي، مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران. سال 6، شماره 4، صفحه 60-69.

خالقی، نرگس (1387). اخلاق پژوهش در حوزه علوم اجتماعی. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، سال 3، شماره‌های 1 و 2، صفحه 83 تا 93.

رباطی، فاطمه‌السادات، محمد باقری، محمد، حسنی، فاطمه (1394). واکاوی برنامه درسي پنهان در دوره پژوهشي مقطع دکتری. مجله مركز مطالعات و توسعه آموزش پزشكي، دوره 12، شماره 1، صفحه 64-75.

ربانی خوراسگانی، علی، قاسمی، وحید، ریانی، رسول، ادیبی سده، مهدی، افقی، نادر (1390). تحليل جامعه شناختی شيوه‌های توليد علم؛ تأملی در رویكردهای نوین. فصلنامه تحقیقات فرهنگي، دوره 4، شماره 4، صفحه 158-117.

رضائیان، محسن (1388). اخلاق انتشار. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، دوره 8، شماره 4، ص 251 تا 252.

زمان‌زاده، وحید، جاسمی، مدینه، منصوری، آمنه، فرزانه، فرخنده، حسینی، فهیمه سادات (1393). کیفیت آموزش مقطع دکتری پرستاری از دیدگاه دانشجویان. نشریه پرستاری ایران، دوره 27، شماره 89، صفحه، 80-89.

دانایی‌فر، حسن (1388). ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ ﺑﺮ ﻣﻮاﻧﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ داﻧﺶ در ﺣﻮزة ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﻲ: رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ارﺗﻘﺎي ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﻠﻲ ﻋﻠﻢ اﻳﺮان. فصلنامه سیاست علم و فناوری، سال 2، شماره 1، صفحه 1-16.

ذاﻛﺮ صالحی، ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ (1383). درآﻣﺪي ﺑﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ. تهران: انتشارات کویر.

ذكايي، محمد سعيد، اسماعيلي، محمد جواد (1390). جوانان و بيگانگي تحصيلي و دانشگاهي. فصلنامه تحقيقات فرهنگي، 4(4)، صفحه 55-90.

سريع‌القلم، محمود (1375). توسعه، جهان سوم و نظام بين‌المللی. تهران: انتشارات بي نا.

سليماني، نادر، حسني، سمانه (1389). بررسي عوامل مؤثر بر بحران رفتار دانشجويي و ارائه راهکار براي كاهش آن. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ريزي در آموزش عالي، شماره 55، صفحه 1-17.

شریعتمداری، مهدی (1390). آسیب‌شناسی موانع اجرای پژوهش در میان اعضای هیئت علمی و ارائه راهکارهای کاربردی. فصلنامه مطالعات مدیریت آموزشی، سال 3، شماره 1، صفحه 46-59.

فاضلي، نعمت‌الله (1387). فرهنگ و دانشگاه. تهران: نشر ثالث.

فراستخواه، مقصود (1389). دانشگاه و آموزش عالي. تهران: ‌نشر ني.

فراستخواه، مقصود (1385). اخلاق علمی رمز ارتقای آموزش عالی جایگاه و سازو کارهای «اخلاقیات حرفه‌ای علمی» در تضمین کیفیت آموزش عالی ایران. فصلنامه اخلاق در علم و فناوری، شماره 1، صفحه 13-26.

ﻓﯿﻮﺿﺎت، اﺑﺮاﻫﯿم، تسلیمی تهرانی (1386). ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ‌ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ راﺑﻄﻪ داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ در اﯾﺮان امروز. پژوهش نامه علوم انسانی، شماره، 53، صفحه 268-280.

ﻓﻜﻮﻫﻲ، ﻧﺎﺻﺮ (1382). ﻓﺮﻫﻨﮓ و زﺑﺎن، ﺿﻤﻴﻤﺔ درآﻣﺪي ﺑﺮ اﻧﺴﺎن‌ﺷﻨﺎﺳﻲ. ﺗﻬﺮان: نشر نی.

قارون، معصومه (1375). بررسي راه‌های تأمين مالي دانشگاه‌ها. تهران: موسسه پژوهش و برنامه‌ريزي در آموزش عالي.

قاضي طباطبايي، محمود و ودادهير، ابوعلی (1379). سوگیری هنجاری و اخلاقی در پژوهش‌هاي دانشگاهي. فصلنامه دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تبريز، شماره180 و 181. ص 187-226.

صفا، لیلا، ایروانی، هوشنگ، شعبان علی، حسین (1387). تحلیل دیدگاه دانشجویان نسبت به مولفه‌های مؤثر بر بینش کیفیت آموزش کشاورزی. مجله کشاورزی، سال 10، شماره 2، صفحه 83-90.

صفايي موحد، سعید (1390)، تبيين تفاوت هنجارهاي پنهان (برنامه درسي پنهان) در انتخاب استاد راهنما در دانشكده‌هاي علوم رياضي و علوم تربيتي. پايان‌نامه دكتري، دانشگاه خوارزمی.

کرامتی، محمدرضا (1387). بررسي رابطه بين رضايت اعضاء هيأت علمي از سيستم پژوهشي دانشگاه با انگيزه پژوهشي آنان، دوفصلنامه مديريت و برنامه‌ريزي در نظام‌هاي آموزشي، دوره 1، شماره 2،صفحه 35-44.

گل پرور، محسن (1389). بررسی نقش اخلاق تحصیلی، عدالت و بی‌عدالتی آموزشی بر رفتارهای مدنی تحصیلی دانشجویان. فصلنامه اندیشه‌های تازه در علوم تربیتی، سال 5، شماره 4، صفحه 25 تا 42.

مبشر، مینا، موسوی، فاطمه، نخعی، نوذر، شیبانی، وحید (1385). بررسی رعایت اصول اخلاقی در پژوهش بر حیوانات آزمایشگاهی به روش کیفی. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، ویژه نامه اخلاق در پزشکی، پیوست شماره 1، صفحه 49 تا 61.

مدهوشی، مهرداد، نیازی، عیسی (1389). ﺑﺮرﺳﻲ و ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺟﺎﻳﮕﺎه آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ اﻳﺮان در ﺟﻬﺎن. ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﺔ اﻧﺠﻤﻦ آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ اﻳﺮان. ﺳﺎل 2، ﺷﻤﺎره 4، صفحه 113-148.

مطلبی فرد، علیرضا، آراسته، حمیدرضا، محبت، هدیه، دستا، مهدی (1391). اخلاق پژوهش در آموزش عالی: ویژگی‌های فردی و مسئولیت‌های حرفه ای پژوهشگران. مجله دانش‌شناسی، سال 5، شماره، 19.صفحه 17-32.

مطلبی فرد، علیرضا، عبدالهی، بیژن، محبت، هدیه (1393). چارچوب و معیارهای اخلاقی تدوین پایان‌نامه‌های دانشجویی در دانشگاه‌های دولتی: یک مطالعه کیفی. دوفصلنامه مديريت و برنامه‌ريزي در نظام‌هاي آموزشي، دوره 7، شماره 12، صفحه 43-57.

مظفري، فاروق امين، يوسفي اقدم، رحيم (1390)، فرهنگ رشته‌اي و تاكتيك‌هاي جامعه‌پذيري دانشجويان دكتري. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ريزي در آموزش عالي، شماره 62، صفحه 47-63.

مهرام، بهروز، ساكتي، پرويز و لطف آبادي، حسين (1384). بررسي تحولات نگرشي و هويتي در دانشجويان دانشگاه فردوسي مشهد. فصلنامه مطالعات تربيتي و روانشناسي دانشگاه فردوسي مشهد، شماره21، ص80-90.

مهرام، بهروز، ساكتي، پرويز، مسعودي، اكبر، مهرمحمدي، محمود (1386). نقش مولفه‌هاي برنامه درسي پنهان در هويت علمي دانشجويان (مطالعه موردی: دانشگاه فردوسي مشهد). فصلنامه مطالعات برنامه درسي، شماره 3، صفحه 29-3.

منصوریان، یزدان (1388)، آشنایی با مبانی پژوهش‌های کیفی، زیر چاپ.

نیکخواه، محمد، شریف، مصطفی، نصر، احمد رضا، طالبی، هوشنگ (1390). امكان سنجي كاربرد شاخص‌هاي ارزيابي آموزش عالي در حوزه ارزشيابي برنامه درسي دوره تحصيلات تكميلي، بر مبناي الگوي سيپ. دوفصلنامه مديريت و برنامه‌ريزي در نظام‌هاي آموزشي، دوره 4، شماره 7، صفحه 100-132.

Ahola, Sakari(2000). Hidden Curriculum in Higher Education: something to fear for or comply to? Paper presented at the Innovations in Higher Education 2000 Conference.

Ayres, L., (2008), thematic coding and analysis. The SAGE Publication LTD, Londan, UK.

Bourdieu, P., (1988), Homo Academicus. Cambridge: plity press.

Creswell, John, w., (2007). Qualitative inquiry and research design, sage publication INC. London, UK

Evans, C., Stevenson, F., (2009). The learning experiences of international doctoral students with particular reference to nursing students: A literature review. In Int. J. Nurs. Stud.

Elena, S., (2011). Reflective capability- a specific goal of a teacher’s professional ethics course. Procedia Social and Behavioral Sciences, Vol 11, PP145-149.

Fischer, S., Oget, D., Cavallucci, D., (2016).The evaluation of creativity from the perspective of subject matter and training in higher education: Issues, constraints and limitations. Thinking Skills and Creativity, Vol 19, Pages 123–135.

Marina, N., Kicherova, Galina Z. Efimova, Tamara V. Khvesko (2015). Early Professional Socialization of University Students in Russia. Social and Behavioral Sciences, Vol 200, PP 442–448.

Formaa, P., Matyjas, D., (2015). Digitalization of Upbringing and Education in Relation to Shifted Socialization of Polish Students. Social and Behavioral Sciences, Vol 176, Pages 985–991.

Fatkullinaa, F., Morozkinaa, E., Suleimanovab, A., (2015). Modern Higher Education: Problems and Perspectives. Social and Behavioral Sciences, Vol 214, PP 571 – 577.

Lempp, H., Seale, C., (2004). The hidden curriculum in undergraduate medical education: qualitative study of medical students, perceptions of teaching. BMJ, Vol. 329, October 2004.

Ongiti, O, K., (2012). Professional Socialization of Graduate Students: A give-and-take process, Business Management Dynamics, Vol.1, No.10, pp.33-40.

Margolis, Eric and et al. (2001). Hiding and Outing the Curriculum. In The Hidden Curriculum in Higher Education. London: Rutledge.

Mormolejo, F., (2006). Fostering the Development and Implementation of Principles for Managing the Ethical in Higher Education Institutions: An International Comparative Perspective. General Conference, Paris, France.

Pavel, A. P., (2012), “The Importance of Quality in Higher Education in an Increasingly Knowledge-Driven Society”. International Journal of Academic Research in Accounting, Finance and Management Sciences, Volume 2, Special Issue 1, pp120-127.

Sahlam, S., (2014). Enhancement of Culture in Education: Research on Indonesian High School. Social and Behavioral Sciences, Vol 143, pp117 – 121.

Samuel, R. E., & Kohun, F. G., (2010). Managing perceived coping behavior while mentoring doctoral students. International Journal of Doctoral Studies, 5, 29-37. Retrieved from http://ijds.org/Volume5/IJDSv5p029-037Samue291.pdf

Susan K. Gardner (2010). Faculty Perspectives on Doctoral Student Socialization in Five Disciplines, International Journal of Doctoral Studies, VOL 5.

Strouss, A., Corbin, J., (1998). Basics of qualitative research: techniques and procedures for developing grounded theory. Sage publication, Inc, London, UK.

Weidman. J., (2011). Socialization of student in Higher Education: Organizational Perspective, The SAGE Handbook for Research in Education. SAGE Publication.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.